بدغذایی در کودکان؛ چرا اتفاق میافتد و چطور آن را برطرف کنیم؟
بدغذایی در کودکان از نگرانیهای شایع والدین بهشمار میرود و اغلب فشار روانی قابلتوجهی به خانوادهها وارد میکند. این مشکل میتواند روند رشد جسمانی کودک را مختل کرده و خطر کمبود ویتامینها و مواد معدنی ضروری را افزایش دهد. ازاینرو، آگاهی از علت بدغذایی کودکان و توجه به اصول تغذیه کودک اهمیت بالایی دارد. در این مطلب، بهصورت جامع به بررسی دلایل بدغذایی در سنین مختلف پرداخته و راهکارهای درمان بدغذایی کودکان را بهطور عملی ارائه میکنیم.
بدغذایی در کودکان به چه معناست؟
بدغذایی کودک به وضعیتی گفته میشود که در آن کودک تنها گروه محدودی از مواد غذایی را مصرف میکند و بسیاری از غذاها را نمیپذیرد. این رفتار معمولاً به دلیل حساسیت به رنگ، بافت یا طعم غذا شکل میگیرد و یکی از شایعترین اختلالات تغذیه کودک محسوب میشود. مطالعات علمی نشان میدهد حدود ۲۵ تا ۴۵ درصد کودکان در سنین مختلف، دورهای از بدغذایی کودکان را تجربه میکنند که بیانگر شیوع بالای این مسئله است. هرچند این رفتار در بسیاری از موارد موقتی است، اما تداوم بدغذایی میتواند به کمبودهای تغذیهای، اختلال در رشد کودک، کاهش دریافت ویتامینها و ایجاد تنش روانی در خانواده منجر شود.
علت بدغذایی در کودکان در سنین مختلف
علتهای بدغذایی در کودکان یک ساله
کودکان یکساله وارد مرحلهای حساس از رشد میشوند که همزمان با شروع مصرف غذاهای جامد و غذاهای کمکی کودک است. در این سن، بروز بدغذایی کودک یکساله پدیدهای رایج به شمار میآید.
- کنجکاوی بالا و تمایل به کشف محیط اطراف باعث میشود تمرکز کودک هنگام غذا خوردن کاهش یابد. کودک بهسرعت تحتتأثیر بازیها و محرکهای محیطی قرار میگیرد.
- از سوی دیگر، رویش دندانها در برخی کودکان با درد و ناراحتی همراه است و همین موضوع اشتهای آنها را کم میکند.
- وابستگی به شیر مادر یا شیر خشک نیز میتواند بر تغذیه کودک یکساله اثر بگذارد، زیرا برخی کودکان هنوز تمایل بیشتری به شیر دارند تا غذای جامد.
- همچنین ترس از طعمها و بافتهای جدید باعث میشود کودک در برابر غذاهای تازه مقاومت نشان دهد.
علتهای بدغذایی در کودکان 2 ساله
در این سن، علاوهبر دلایل ذکر شده در یکسالگی، عوامل دیگری نیز میتوانند در بدغذایی نقش داشته باشند:
- کسب استقلال: با ورود به 2سالگی، کودکان کمکم انتخابهای خود را بیان و ابراز میکنند. بههمین علت در این مرحله ممکن است؛ فقط غذاهایی را بپذیرند که خودشان انتخاب کردهاند و نسبت به خوراکیهایی که والدین برایشان در نظر گرفتهاند، بیمیل باشند.
- سلیقه غذایی: در 2 سالگی، حس چشایی کودکان بهسرعت در حال تکامل است. در نتیجه، سلیقه غذایی خاصی پیدا کرده و بعضی غذاها را پس میزنند.
- جلب توجه: برخی کودکان با نخوردن غذا، سعی در جلب توجه والدین دارند.
- تقلید و تأثیرپذیری: کودکان 2 ساله شروع به تقلید رفتار دیگران میکنند. اگر والدین یا افراد دیگر بدغذا باشند، کودک نیز این رفتار را تقلید میکند.
علتهای بدغذایی در کودکان 3 ساله
در سن ۳ سالگی، کودکان از نظر گفتاری و حرکتی رشد قابلتوجهی دارند و استقلال بیشتری در انتخابها و بیان خواستههای خود نشان میدهند. در این مرحله، بدغذایی کودک سهساله میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
- نخست، استرس یا پرخاشگری ناشی از تغییرات محیطی مانند ورود به مهدکودک یا جابهجاییهای خانوادگی، معمولاً باعث کاهش اشتهای کودک میشود.
- دوم، نیاز به کنترل در این سن پررنگتر است و کودک غذا خوردن را بهعنوان یکی از معدود موقعیتها برای اعمال این کنترل انتخاب میکند.
- سوم، مصرف زیاد میانوعدههای ناسالم مانند شیرینیجات و نوشیدنیهای قندی، اشتهای کودک را برای وعدههای اصلی کاهش میدهد.
- در نهایت، با افزایش دقت حسی، کودک سهساله ظاهر، رنگ و بافت غذا را دقیقتر بررسی میکند و بر همین اساس درباره خوردن یا نخوردن آن تصمیم میگیرد؛ موضوعی که مستقیماً بر رفتار غذایی کودک اثر میگذارد.
علتهای بدغذایی در کودکان بزرگتر از 3 سال
کودکان 3 سال به بالا، بهتر میتوانند ارتباط میان رفتار و نتیجهی آن را درک کنند. بنابراین، بدغذایی در این مقطع سنی از ریشههای عمیقتری نشأت میگیرد:
- استفاده از غذا بهعنوان ابزار: کودک ممکن است؛ از غذا بهعنوان ابزاری برای جلب توجه، تنبیه والدین یا کنترل موقعیت استفاده کنند.
- اختلالات خوردن: در موارد نادر، بدغذایی میتواند نشانه اختلالات خوردن مانند بیاشتهایی یا پرخوری عصبی باشد.
- مسائل روانی: استرس، اضطراب یا دیگر مسائل روانی میتوانند موجب بدغذایی شوند. برای مثال، دغدغهها و نگرانیهای ناشی از شروع مدرسه، عامل محرک در این زمینه محسوب میشود.
- تأثیر رسانه: کودکان بزرگتر تحتتأثیر تبلیغات و رسانهها قرار میگیرند. آنها ممکن است؛ فقط غذاهایی را بخورند که در تبلیغات یا برنامههای تلویزیونی مورد علاقهشان دیدهاند.
بهترین واکنش والدین در رابطه با بدغذایی در کودکان
آرامش خود را حفظ کنید
اولین و مهمترین قدم، حفظ آرامش است. عصبانیت و پرخاشگری شما نهتنها به حل مشکل کمکی نمیکند، بلکه اوضاع را بدتر و گاهی کودک را نسبت به غذا خوردن بیزار میکند. به یاد داشته باشید که بدغذایی در کودکان یک مرحله طبیعی از رشد بوده و در بیشتر موارد موقتی است.
به کودک فشار نیاورید
هرگز کودک را مجبور به غذا خوردن نکنید. این رفتار میتواند در بلندمدت رابطهای ناسالم با غذا ایجاد کند و خطر بروز اختلالات خوردن را افزایش دهد. در مقابل، والدین باید با رعایت اصول تغذیه کودک، به او فرصت دهند تا نشانههای گرسنگی و سیری خود را تشخیص دهد و عادات غذایی سالم را بهتدریج شکل دهد.
تنوع در غذاها را فراموش نکنید
انواع غذاهای متنوع را بهطور منظم به کودک معرفی کنید تا تنوع غذایی کودک تقویت شود. اگر کودک غذایی را نپذیرفت، آن را حذف نکنید؛ گاهی لازم است یک ماده غذایی چند بار ارائه شود تا پذیرش شکل بگیرد. با روشهای پخت متنوع و ارائه جذاب، میتوانید به کاهش بدغذایی کودک و افزایش علاقه او به غذا کمک کنید.
الگوی خوبی باشید
کودکان از والدین خود الگو میگیرند. اگر شما غذاهای متنوع و سالمی میخورید، احتمال اینکه کودک شما نیز همین کار را انجام دهد، بیشتر است. وعدههای غذایی را با هم و در کنار یکدیگر میل کنید و از آن لذت ببرید.
غذا خوردن را به میدان جنگ تبدیل نکنید
زمان غذا خوردن نباید به فضای تنش و بحث تبدیل شود. با ایجاد محیطی آرام و مثبت، به تغذیه کودک کمک کنید تا کودک با آرامش بیشتری غذا بخورد و عادات غذایی سالم در او شکل بگیرد.
از مقایسه خودداری کنید
هرگز فرزند خود را با دیگر کودکان مقایسه نکنید. هر کودک منحصربهفرد است و سرعت رشد و عادات غذایی خاص خود را دارد.
راهکارهای موثر در رابطه با بدغذایی کودکان
برای مقابله با بدغذایی کودکان، میتوانید از راهکارهای زیر استفاده کنید:
معرفی تدریجی غذاهای جدید
یکی از موثرترین راهکارهای برطرف کردن بدغذایی در کودکان، معرفی تدریجی غذاهای جدید است. این روش شامل ارائه مکرر یک غذای جدید در محیطی آرام و بدون فشار است.
- استراتژی تکرار: پژوهشها نشان میدهند که کودکان برای پذیرش یک خوراکی جدید، باید آن را حداقل ۱۰ تا ۱۵ بار ببینند یا مزه کنند. بنابراین، والدین باید صبورانه غذاهای جدید را ارائه دهند.
- تبدیل وعده غذایی به سرگرمی: وعدههای غذایی را به یک تجربه سرگرمکننده تبدیل کنید. با کمی خلاقیت، به کودک اجازه دهید در فرایند آمادهسازی مشارکت کند و غذا را به سلیقه خود تزیین نماید.
ایجاد محیط مثبت
محیط غذا خوردن کودک نقش کلیدی در شکلگیری عادات غذایی کودک دارد. والدین با حذف عوامل حواسپرتی مانند تلویزیون، تبلت و گوشی هوشمند، تمرکز کودک بر غذا را افزایش میدهند.شما میتوانید با ایجاد فضایی آرام و منظم، غذا خوردن آگاهانه را در کودک تقویت کنید.
صرف وعدههای غذایی در کنار خانواده، محیط غذا خوردن کودک را به تجربهای مثبت و آموزشی تبدیل میکند. کودک با مشاهده و تقلید از بزرگسالان، الگوی تغذیه سالم را میآموزد. این الگوگیری، پذیرش غذاهای متنوع را در کودک افزایش میدهد.
استراتژیهای رفتاری
برخی از استراتژیهای رفتاری در رابطه با بدغذایی در کودکان بسیار موثر هستند:
- آرامش خود را حفظ کنید و عصبانیت یا ناامیدی نشان ندهید. واکنشهای منفی وضعیت را بدتر میکنند.
- صبور باشید و کودک را برای غذا خوردن تحت فشار نگذارید. کودک را مجبور به تمام کردن بشقاب غذا نکنید.
- وقتی کودک غذایی را امتحان میکند یا بهخوبی غذا میخورد، او را با کلمات مثبت تشویق کنید.
- برای هر وعده غذایی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه زمان مشخص کنید. پس از این مدت، غذا را از جلوی کودک بردارید، حتی اگر کودک غذا را کامل نخورده باشد.
- اگر بدغذایی کودک شدید و طولانیمدت است، با روانشناس یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
نتیجهگیری
در نهایت، توجه داشته باشید که بدغذایی کودکان در بسیاری از موارد یک مرحله موقتی است. شما با صبر، ثبات و رویکردی مثبت، رفتار غذایی کودک را بهصورت آگاهانه مدیریت میکنید. رویکرد مثبت شما به کودک کمک میکند عادات غذایی سالم در کودک شکل بگیرد و کودک از غذا خوردن لذت ببرد. برای شناخت دقیقتر دلایل بدغذایی در سنین مختلف و اجرای راهکارهای مؤثر، از طریق سایت مرکز روانتحلیلی ایرانیان با ما در ارتباط باشید و از مشاوره تغذیه کودک توسط متخصصان بهرهمند شوید.
پرسشهای رایج
اگر کودک غذایش را نخورد، آیا باید بلافاصله غذای جایگزین بدهیم؟
خیر، اگر غذای اصلی را نخورد، باید تا میانوعده یا وعده غذایی بعدی صبر کند. ارائه فوری جایگزین، بدغذایی را تقویت میکند.
چرا بدغذایی در کودکان ۲ تا ۳ سال شایعتر است؟
کودک ۲ تا ۳ ساله تمایل خود به استقلال و کنترل محیط، از جمله غذا خوردن، را نشان میدهد.
بهترین واکنش والدین در هنگام لجبازی کودک با غذا چیست؟
والدین هنگام لجبازی کودک، واکنشی خنثی و آرام نشان دهند و بدون عصبانیت و اصرار به کودک اعلام کنند که وعده غذایی تمام شده است.
چه زمانی باید بهدلیل بدغذایی کودک به پزشک یا متخصص تغذیه مراجعه کنیم؟
اگر کودک بدغذایی نشان میدهد، اگر وزن کودک افزایش پیدا نمیکند یا کاهش پیدا میکند، یا اگر کودک به کمبودهای تغذیهای مانند کمخونی دچار میشود،والدین باید با متخصص تغذیه مشورت حرفهای انجام دهند
تیم تحریریه مرکز روانتحلیلی ایرانیان
این محتوا توسط تیم تحریریه و با نظارت درمانگران و متخصصان رواندرمانی تدوین شده و بر پایه منابع علمی معتبر و تجربه بالینی تهیه شده است. هدف ما ارائه محتوای دقیق، قابلاعتماد و کمک به تصمیمگیری آگاهانه مخاطبان در مسیر سلامت روان است.
دیدگاهتان را بنویسید