چرا صحبت کردن با نوجوان سخت میشود؟ دلایل، چالشها و راهکارهای ارتباط مؤثر
صحبت کردن با نوجوان یک مهارت است که والدین باید پیش از شروع این مرحله از دوران زندگی فرزندشان آن را کسب کنند. از آنجاکه در دوران بلوغ بچهها با حجم احساس متفاوتی درگیر هستند، آگاهی داشتن در این باره میتواند در رابطه والدین و فرزندان تأثیر بسزایی بگذارد. اگر شما هم بهعنوان پدر و مادر آگاه میخواهید رابطهی خوبی با نوجوانتان داشتهباشید، به نکات و مواردی که در این مطلب به آن اشاره میکنیم، توجه داشته باشید.
نوجوانی؛ دورهای پر از تغییر و تعارض
دوران نوجوانی اغلب مواجه است با یک دورهی بسیار پرچالش تغییرات سریع جسمی، هیجانی و دگرگونیهای رفتاری که بر خلقوخو و عملکرد بچهها تأثیر زیادی میگذارد. در این دوران، صحبت کردن با نوجوان اگر بدون درک این مسئله باشد، میتواند منجر به سوءتفاهمها، مقاومتها یا فاصله عاطفی با آنها شود.
شناخت شرایط خاص بچهها به والدین کمک میکند تا در نحوهی تعامل با نوجوانشان آگاهانهتر و همدلانهتر رفتار کنند و این نکته را همواره در نظر داشته باشند که فرزندشان نیاز به استقلال و شنیدهشدن دارد. توجه به این نکتهی بسیار مهم، نقش موثری در تقویت رابطه آنها داشته و موجب کاهش تعارضهای رابطهی والدین و فرزندان میشود.
چرا نوجوان کمتر حرف میزند؟
یکی از مشکلاتی که اغلب والدین در سن بلوغ فرزندانشان با آن مواجه میشوند، رابطهی سردی است که میان آنها به وجود میآید و بچهها کمتر تمایل دارند با آنها صحبت کنند. اما؛ بهراستی دلایل کمحرفشدن نوجوان در این دوران چیست؟ آیا مقصر والدین هستند؟
1. کمحرفی و نیاز طبیعی!
وقتی بچهها کمحرف میشوند، والدین مسئولیتپذیر معمولا خود را مقصر میدانند و گمان میکنند، نتوانستند آن تعامل لازم را در صحبت کردن با نوجوانشان برقرار سازند. در حالیکه ممکن است، اینگونه هم نباشد و کمحرفی نوجوانان در این دوران بیشتر به نیاز طبیعیشان به استقلال برگردد. در این مرحله، نوجوان تلاش میکند، هویت شخصی خود را بهعنوان یک فرد مجزا از والدین تعریف کند.
2. ترس از قضاوتشدن و بازجویی
ترس از قضاوتشدن و احساس ناامنی هم دومین دلیل برای کمحرفی بچهها در این دوران است، بهویژه اگر قبلا هم تجارب منفی در این زمینه داشتهباشند و احساس کنند که والدین در نقش یک بازجو با آنها رفتار کردهاند.
3. احساس گیجی در برابر هیجانهای متنوع
شاید باورش برای شما والدین عزیز سخت باشد، اما نوجوانان در این دوران با دامنهی هیجانهای بسیار گستردهای مواجه هستند. بهگونهای که این افزایش دامنه هیجان از 16 حس متفاوت به 88 تا میرسد!
کنترل این حجم هیجان کار آسانی نیست و اغلب بچهها در سن بلوغ نسبت به این حجم احساس، گیج، سردرگم و بیاعتماد هستند و قادر نیستند در زمانیکه والدین از آنها توقع دارند، در مورد چیزی با آنها صحبت کنند و یا بیپرده سخن بگویند. توجه به این مسئله نقش مهمی در ایحاد تعامل و صحبت کردن با نوجوانها دارد.
4. نصحیتکردن والدین
گاهی اوقات هم دلیل سردی رابطه به این مسئله بر میگردد که پدر و مادرها اغلب، وقتی فرزندشان با آنها صحبت میکند، به او راهکار میدهند و یا پند و نصیحتش میکنند، درحالیکه بچه نیاز به گوشدادن همدلانه دارد؛ نه ارائه راه حل یا نصیحت کردن!
5. استفاده از گذشته علیه نوجوان
برچسبزدن، تهدید و یا اشاره به گذشته نیز فضا را برای صحبت کردن با نوجوان سخت میکند و بیشتر گفتوگو را به سمت یک میدان زورآزمایی قدرت سوق میدهد. بنابراین والدین عزیز و آگاه، اگرچه کنترل این امر کار آسانی نیست، اما؛ اگر میخواهید که نوجوانتان همواره با شما صحبت کند، این کار را انجام ندهید.
6. آشفتگی روحی والدین
یکی دیگر از دلایل کمحرف زدن نوجوانان با والدینشان این است که احساس میکنند، پدر و مادرشان درگیر مسائل دیگری هستند و روی آنها چندان تمرکزی نداشته و برایشان اهمیت ندارد. وقتی فرزندتان احساس کند که شما کار دارید، پریشان هستید و یا تمرکز ندارید، باب گفتوگو و تعامل را با شما باز نمیکند!
7. خودمحوری و ایدهآلگرایی
مسئلهی بعدی که باعث سخت شدن صحبت کردن با نوجوانها میشود، متمرکز بودن بر خود و ایدههاست. در این دوران ممکن است تمرکز بیشتری بر نظرات و ایدههای شخصی وجود داشته باشد و تمایل چندانی برای گوش دادن یا به اشتراک گذاشته شدن نظرات با دیگران دیده نشود. درک این مسئله نیز در رابطه والدین و فرزندان بسیار کارساز و رهگشا دانسته میشود
تفاوت «شنیدن» و «گوشدادن فعال» در ارتباط با نوجوان
همانطور که اشاره کردیم، یکی از راهکارهای بسیار موثر برای صحبت کردن با نوجوانها، ایجاد یک بستر مناسب برای گوشدادن است. اما شنیدن چه تفاوتی با گوشدادن دارد؟
شنیدن یعنی صرفا دریافت صدا و داشتن یک واکنش سطحی به ازای آن؛ اما؛ وقتی فردی چیزی را گوش میدهد، یعنی یک فرایند پویا و آگاهانه را انجام میدهد که شامل:
- توجه
- درک معنا
- پرهیز از هرگونه قضاوتکردن است.
وقتی والدین در صحبت کردن با نوجوان، صرفا به آنها راهحل میدهند یا شماتتشان میکنند، در واقع فقط دارند صحبتهای فرزندشان را میشنوند و توجهی چندانی به چیزی که در پس این گفتوگوها میگذرد، ندارند. اما؛ پدرومادرهای آگاه سعی میکنند در این فرایند روی تجربه زیستهی فرزندشان متمرکز باشند و به او این حس را بدهند که حرف یا صحبتش را «دیده، شنیده و فهمیدهاند»
انجام این رویکرد نیاز به صبر و همدلی بسیار بالا دارد و افراد باید بتوانند خود را کنترل کرده و قضاوت نکنند، و صرفا آگاهانه و همدلانه گوش دهند. یادتان باشد، هرچه نوجوان شما احساس امنیت و فهمیدهشدن بیشتری داشته باشد، تمایل او به گفتوگو افزایش مییابد.
چگونه گفتوگوی مؤثر با نوجوان برقرار کنیم؟
ایجاد امنیت روانی
همانطور که اشاره کردیم، والدین عزیز برای صحبت کردن با نوجوانتان، باید فضایی امن و بدون قضاوت ایجاد کنید تا بچهها بدانند حرفهایشان شنیده میشوند نه ارزیابی!
زمان گفتوگو
انتخاب زمان مناسب برای گفتوگو هم اهمیت دارد. زمانی را برای صحبت کردن با نوجوان انتخاب کنید که آرام هستید، هرگز در زمان خشم یا ناراحتی گفتوگو را آغاز نکنید.
شنیدن فعال
بدون اینکه حرف فرزند خود را قطع کنید یا نصیحتش کنید و راه حل فوری ارائه دهید، به معنای حرفهایش گوش دهید و حواستان باشد در پسِ این صحبتها چه پیامی نهفته است؟
استفاده از جملات «من»
بهجای این که او را سرزنش کنید و از جملاتی همچون: ” تو همیشه ….. ” استفاده کنید، به او بگویید:” من نگرانم و …. ” بهجای متهمکردن فرزندتان، درباره احساس خودتان نسبت به فاصلهای که میان شما ایجاد شده صحبت کنید.
اعتبار دادن به احساسات نوجوان
احساس و رفتار نوجوانتان را بپذیرید حتی اگر با آن موافق نیستید.
احترام به حریم خصوصی
بپذیرید که فرزند شما در حال گذر از دوران کودکی به بزرگسالی است و باید به حفظ حریم خصوصی و نظراتش احترام بگذارید، حتی اگر به نظر شما نادرست باشند و آنها را بازجویی نکنید.
تحسین و تایید کردن
تحسین و تایید دادن به نوجوا،ن موجب افزایش عزت نفس در او شده و اعتماد به نفسش را به طرز چشمگیری بهبود میبخشد. وقتی فرزندتان را درست و بهجا تایید و تحسین میکنید، حجم استرس و اضطراب را در او به طرز جشمگیری کاهش میدهید. بنابراین وقتی نوجوانتان از نگرانیهایش با شما صحبت میکند به او جملاتی مشابه اینها بگویید:
«چقدر خوب که اینقدر شجاع هستی و احساسات درونیات را با دیگران به اشتراک میگذاری» یا «من نمیتوانم درباره اضطراب و نگرانیهام با کسی حرف بزنم؛ اما خوشحالم تو این مدلی نیستی و میتوانی با من به اشتراک بگذاری؛ آفرین!» و … .
مرزبندی روشن و منصفانه
گاهی اوقات والدین تصور میکنند برای اینکه با فرزند خود تعامل داشته باشند باید هیچ مرزبندی با آنها نداشته باشند. در حالیکه این رویکرد اشتباه است، شما در عین داشتن یک رابطهی سازنده، باید یک سری قوانین نیز داشته باشید که آنها را بهصورت شفاف و روشن با آنها در میان میگذارید.
پرهیز از برچسبزنی و مقایسهکردن
برچسبزدن به فرزندتان نیز یکی از اشتباهات والدین است که موجب تضعیف اعتماد بچهها شده و راه گفتوگو را میبندد.
تداوم تعاملهای کوتاه
گفتوگوهای منظم و کوتاه دونفره با فرزندتان داشته باشید، این کار کیفیت صحبت کردن با نوجوانتان را ارتقاء میبخشد.
استفاده از پرسشهای باز
سوالاتی از فرزندتان بپرسید که باب توضیح و گفتوگو را باز کند تا دفاعکردن!
پرسشهایی از جنسِ فهمیدهشدن:
- «چه چیزی باعث شد این تصمیم را بگیری؟»
- «اون لحظه چه حسی داشتی؟»
- «دوست داری برام توضیح بدی چی شد؟»
- «فکر میکنی چه گزینههای دیگهای داشتی؟»
کمک گرفتن از زبان بدن
در حین صحبت کردن با نوجوان یا شنیدن از زبان بدن کمک بگیرید و با او ارتباط چشمی برقرار کنید، در حین گوشدادن صحبتهایش سرتان را تکان دهید و ارتباطی موثر با او برقرار کنید.
انجام یک کار خاص با هم
یکی از روشهای موثر که باب گفتوگو و صحبت کردن با نوجوان را هم باز میکند، انجام یک فعالیت ویژه و اختصاصی است که هر با آن درگیر میشوید، به عنوان مثال اگر آشپزی کردن یا پختن یک غذای خاص را دوست دارد، کنار هم آن را آماده سازید. کارهایی همچون پیتزا پختن، نقاشی کردن، بافتی بافتن، ساخت عروسک، گل، دوچرخهسواری و … .
چه زمانی باید از مشاور نوجوان کمک گرفت؟
گاهی اوقات صحبت کردن با نوجوان به تنهایی کافی نیست و نشانههای وجود دارد که باید از یک مشاور برای حل آن کمک گرفت. از جمله این نشانهها عبارتاند از:
- تداوم سکوت، پرخاشگری یا اجتناب از گفتوگو با والدین.
- تشدید تنشها و تبدیل هر تلاش برای ارتباط با نوجوان به بحث و دلخوری.
- تغییرات محسوس در رفتار، افت تحصیلی، انزوا یا نوسانات شدید خلقی.
- احساس ناتوانی والدین در درک نیازهای هیجانی نوجوان.
- بروز رفتارهای پرخطر یا کاهش اعتمادبهنفس.
مشاور نوجوان با ایجاد فضای امن و آموزش مهارتهای ارتباطی، به بهبود تعامل و بیان سالم احساسات در طرفین کمک میکند. به یاد داشته باشید که مداخله روانشناس به معنای ضعف در والدگری نیست، بلکه نشانهی توجه آگاهانه به سلامت روان و تقویت ارتباط مؤثر با نوجوان است.
و اما سخن آخر
ارتباط با نوجوان یک فرایند پویاست که دائم شرایط آن تغییر میکند و شما در تعامل با این شرایط مختلف باید انعطافپذیری بالا، آگاهی و مهارت داشته باشید. البته این مسئله طبیعی است که خانوادهها در این مسیر دچار مشکل شوند، اما؛ آنچه اهمیت دارد، نحوهی مواجهه شما با این چالشهاست. زمانی که گفتوگو دشوار میشود یا سوءتفاهمها تداوم مییابند، استفاده از رویکردهای علمی و حمایت تخصصی همچون مشاوره نوجوان میتواند مسیر تعامل را روشنتر سازد.
اگر به دنبال ایجاد یک رابطهی سازنده با نوجوان خود و حل تعارضهای خانوادگی هستید، با ما در تماس باشد. مرکز روانتحلیلی ایرانیان، با وجود متخصصان زبده، یک همراه مطمئن است که میتواند مسیر صحبت کردن شما با نوجوانتان را هموار سازد. برای کسب اطلاعات بیشتر کافی است، با ما تماس بگیرید.
منبع: talktojenny
سوالات متداول (FAQ)
چرا نوجوان من با من صحبت نمیکند؟
نوجوان شما ممکن است به دلیل نیاز به استقلال، ترس از قضاوت یا احساسات پیچیدهای که درگیرش است، نتواند با شما صحبت کند.
آیا سکوت نوجوان نشانه مشکل روانی است؟
سکوت نوجوان لزوماً نشانه مشکل روانی نیست، اما میتواند نشاندهنده نیاز به استقلال، هیجانات پیچیده یا مشکل در بیان احساسات باشد که در صورت تداوم، ممکن است نیاز به مشاوره داشته باشد.
چگونه بدون دعوا با نوجوان صحبت کنیم؟
برای صحبت با نوجوان بدون دعوا، باید به احساسات او گوش دهید، قضاوتش نکنید، نظراتش را با احترام بپذیرید و فضای گفتوگو را امن و بدون تنش کنید.
آیا سختگیری باعث دوری نوجوان میشود؟
بله، فاصله عاطفی و دوری نوجوان از والدین میتواند در اثر سختگیری بیشازحد ایجاد شود، زیرا احساس میشود که آزادی و استقلال او محدود شده است.
مشاوره نوجوان از چه سنی لازم است؟
مشاوره نوجوان از حدود 12 سالگی، زمانی که تغییرات هیجانی و اجتماعی در دوران بلوغ آغاز میشود، میتواند مفید باشد.
دیدگاهتان را بنویسید