جویدن ناخن در کودکان: علت‌ها، بهترین روش‌های درمانی و ترک آن

جویدن ناخن در کودکان رفتاری شایع است که عوامل مختلفی مانند استرس کودکان، اضطراب، کنجکاوی یا تقلید از اطرافیان آن را شکل می‌دهد. والدین و متخصصان این رفتار را در دسته عادت‌های عصبی کودکان قرار می‌دهند. هرچند این عادت گاهی به کاهش تنش کودک کمک می‌کند، اما تداوم آن خطر بروز مشکلات جسمی و بهداشتی را افزایش می‌دهد. آسیب به ناخن‌ها و پوست اطراف آن‌ها و افزایش احتمال عفونت ناخن در کودکان از پیامدهای رایج این رفتار است. در این مقاله از مجله روانشناختی، علت جویدن ناخن در کودکان و اثرات منفی آن بر رشد و سلامت آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

علل جویدن ناخن در کودکان

بی‌حوصلگی

بی‌حوصلگی یکی از دلایل رایج جویدن ناخن کودکان است. زمانی که کودک در محیط‌های یکنواخت و کم‌تحرک مانند کلاس‌های درسی طولانی یا زمان‌های انتظار قرار می‌گیرد، این رفتار را به‌صورت ناخودآگاه بروز می‌دهد. کودک در چنین شرایطی با جویدن ناخن تلاش می‌کند زمان را سپری کند و احساس کسالت را کاهش دهد. تداوم بی‌حوصلگی معمولاً سطح اضطراب و تنش روانی کودک را افزایش می‌دهد و همین عامل، عادت جویدن ناخن کودکان را تقویت می‌کند. والدین و مربیان با ایجاد فعالیت‌های جذاب، پویا و متناسب با سن کودک می‌توانند در مسیر مدیریت رفتار کودک نقش مؤثری ایفا کرده و از شکل‌گیری یا تداوم این عادت جلوگیری کنند.

استرس و اضطراب

جویدن ناخن در کودکان می‌تواند بر اثر استرس و اضطراب باشد؛ این رفتار معمولا زمانی مشاهده می‌شود که کودک در معرض فشارهای روانی یا محیطی مانند امتحانات، تغییرات خانوادگی، یا مشکلات اجتماعی قرار دارد. جویدن ناخن به عنوان یک مکانیزم تطبیقی برای کاهش سطح استرس و ایجاد احساس آرامش عمل می‌کند. این عادت می‌تواند به طور موقت به کودک احساس تسکین بدهد، اما در صورتی که استرس و اضطراب مداوم باشد، ممکن است این رفتار به یک عادت دائمی تبدیل شود. برای مدیریت این وضعیت، اهمیت دارد که والدین به شناسایی و کاهش منابع استرس پرداخته و از تکنیک‌های آرام‌سازی و مشاوره استفاده کنند.

ژنتیک و وراثت

ژنتیک و وراثت نقش مؤثری در شکل‌گیری عادت‌های عصبی کودکان مانند جویدن ناخن دارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند اگر یکی از والدین یا اعضای نزدیک خانواده در کودکی این عادت را تجربه کرده باشد، احتمال بروز آن در کودک افزایش می‌یابد. ژنتیک با اثرگذاری بر ویژگی‌های شخصیتی و سطح اضطراب کودکان، زمینه بروز رفتارهای عصبی را فراهم می‌کند. علاوه‌براین، الگوهای رفتاری خانواده و شیوه واکنش والدین به استرس، انتقال این عادت را به نسل بعد تقویت می‌کند. شناخت عوامل وراثتی، مسیر طراحی راهکارهای مؤثرتر برای درمان جویدن ناخن را هموار می‌سازد.

تقلید از عادت دیگران

تقلید از رفتار دیگران یکی از عوامل مهم عادت جویدن ناخن در کودکان محسوب می‌شود. کودکان به‌طور طبیعی رفتار بزرگ‌ترها و همسالان خود را الگو قرار می‌دهند. زمانی که کودک جویدن ناخن را در اعضای خانواده، دوستان یا حتی رسانه‌ها مشاهده می‌کند، این رفتار را می‌آموزد و تکرار می‌کند. این الگوی رفتاری معمولاً هنگام بازی یا تعاملات اجتماعی کودک شدت می‌گیرد. والدین با ارائه الگوهای صحیح رفتاری و آموزش مدیریت استرس کودکان می‌توانند از شکل‌گیری و تداوم این رفتارهای تقلیدی کودکان پیشگیری کنند.

عوارض خوردن ناخن در کودکان

• ورود باکتری و میکروب به بدن: جویدن ناخن می‌تواند باعث ورود مقدار زیادی باکتری و میکروب به بدن شود؛ که ممکن است منجر به بروز عفونت‌های جدی در ناحیه دهان و دیگر قسمت‌های بدن شود.
• ایجاد عفونت در ناحیه اطراف ناخن: تماس مداوم انگشت با دهان و جویدن ناخن می‌تواند به عفونت‌های پوستی و التهاب در ناحیه اطراف ناخن منجر شود.
• آسیب به دندان‌ها: جویدن ناخن می‌تواند باعث خراش و آسیب به لثه‌ها، سست شدن دندان‌ها، و حتی شکستن یا لب‌پر شدن دندان‌ها شود. در برخی موارد ممکن است مینای دندان نیز تحت تاثیر قرار بگیرد.
• مشکلات گوارشی و عفونت: ورود مواد شیمیایی از لاک ناخن به داخل بدن و عفونت‌های ناشی از باکتری‌ها می‌تواند به مشکلات گوارشی مانند عفونت معده منجر شود.

برای کاهش این عوارض و کمک به ترک جویدن ناخن در کودکان، شناسایی و درمان علل اصلی این عادت و استفاده از روش‌های درمانی مناسب ضروری است.

بهترین روش‌های درمانی برای ترک ناخن جویدن کودکان

ارتباط و صمیمیت بیشتر با کودک

در راستای درمان جویدن ناخن، با برقراری گفت‌وگوهای باز و حمایت عاطفی، کودک احساس امنیت بیشتری پیدا کرده و ممکن است رفتارهای عصبی کمتری از خود نشان دهد. بنابراین در وهله اول به سراغ این روش بروید.

کوتاه کردن مداوم ناخن‌های کودک

کوتاه کردن منظم ناخن‌های کودک می‌تواند از جویدن ناخن در کودکان جلوگیری کند. ناخن‌های کوتاه‌تر کمتر قابل جویدن هستند و این کار می‌تواند به کاهش تحریک و وسوسه‌های ناشی از این عادت کمک کند. این روش به راحتی و بدون نیاز به هزینه‌های اضافی قابل اجراست.

وعده پاداش و جایزه به کودک

تشویق کودک با ارائه پاداش و جایزه به ازای ترک جویدن ناخن می‌تواند انگیزه مثبتی برای تغییر رفتار ایجاد کند. تعیین اهداف کوچک و جوایز مناسب، به کودک کمک می‌کند تا به تدریج عادت خود را ترک کرده و در پی پاداش‌ها باشد.

استفاده از داروها و لاک‌های مخصوص

این روش می‌تواند به عنوان یک روش مکمل برای ترک این عادت موثر باشد. در واقع محصولاتی با طعم‌های ناخوشایند یا ویژگی‌های خاص، احساس ناخوشایندی را به کودک منتقل کرده و او را از ادامه جویدن ناخن بازمی‌دارند.

چه موقع باید نگران ناخن جویدن کودکان باشید؟

اگر جویدن ناخن در کودک شما شدید و مداوم شده و منجر به آسیب‌های جدی مانند درد و خونریزی انگشتان یا رفتارهای نگران‌کننده دیگری مانند کندن پوست یا مشکلات خواب شده است، حتما با مشاور مشورت کنید. همچنین اگر این عادت به طور ناگهانی و سریع افزایش یافته، مراجعه به مرکز روان تحلیلی ایرانیان برای مشاوره تخصصی می‌تواند کمک‌کننده باشد.

متخصصان ما با تجربه و دانش در زمینه روانشناسی کودک و نوجوان، آماده‌اند تا با ارائه مشاوره‌های تخصصی و برنامه‌های درمانی کارآمد، به شما در مدیریت این مشکل و تضمین سلامت روانی فرزندتان کمک کنند. اکنون بهترین زمان برای شروع این مسیر است؛ با ما تماس بگیرید و از خدمات حرفه‌ای ما بهره‌مند شوید.

جمع بندی نهایی

این مقاله علل اصلی عادت جویدن ناخن کودکان را بررسی می‌کند؛ از جمله بی‌حوصلگی، استرس و اضطراب، عوامل ژنتیکی و تقلید از رفتار اطرافیان. این رفتار می‌تواند نشانه‌ای از اختلالات رفتاری کودک باشد و در کنار پیامدهای روانی، به ناخن و پوست اطراف آن آسیب بزند و خطر عفونت را افزایش دهد. برای درمان جویدن ناخن، راهکارهای مؤثری معرفی شده است؛ مانند تقویت ارتباط عاطفی والدین با کودک، کوتاه‌کردن منظم ناخن‌ها، استفاده از پاداش‌های هدفمند و به‌کارگیری لاک‌ها یا داروهای مخصوص. این اقدامات به والدین کمک می‌کند تا این عادت را به‌صورت تدریجی کاهش دهند و کنترل کنند.

سوالات متداول

عوارض جویدن ناخن در کودکان چیست؟

عوارض جویدن ناخن در کودکان بسیار زیاد است و شایع‌ترین آنها شامل آسیب به ناخن‌ها، ایجاد مشکلات دندانی، مشکلات گوارشی، کاهش اعتماد به نفس و … می‌شود.

چرا کودکان ناخن‌های خود را می‌جوند؟

جویدن ناخن معمولاً به عنوان یک واکنش به استرس، اضطراب یا بی‌حوصلگی بروز می‌کند. همچنین ممکن است ناشی از عادت یا تقلید از دیگران باشد.

آیا عادت جویدن ناخن در کودکان به بزرگسالی منتقل می‌شود؟

برخی از کودکان ممکن است این عادت را به بزرگ‌سالی منتقل کنند، اما بسیاری از آن‌ها در دوران نوجوانی یا جوانی آن را ترک می‌کنند.

ناخن جویدن در چه سنی از کودکان شایع است؟

معمولا جویدن ناخن در سن 2 سالگی کودکان بسیار شایع است.